Projeler ile ilgili yeni gelişmeleri DUYURULAR linkinden takip edebilirsiniz

 Türkİye - AB Malİ İşbİrlİğİ

Gümrük Birliği Öncesi (1964–1996)

Bu dönemde Türkiye'ye yönelik mali yardımlar esas olarak Mali Protokollerle yürütülmüştür. Türkiye’nin sosyal ve ekonomik gelişmesini teşvik amacıyla 1964-1981 yılları arasında üç ayrı Mali Protokol bir de Tamamlayıcı Protokol imzalanmıştır. 1981 yılı sonrasında 600 milyon Euro tutarında Dördüncü Mali Protokol hazırlanmış olsa da yürürlüğe girmemiştir. Mali Protokoller kapsamındaki yardım türü ağırlıklı olarak kredi olmak üzere kredi ve hibelerden oluşmakta olup, krediler, Avrupa Yatırım Bankası (AYB) ve Topluluk kredilerini kapsamaktadır. 32 yıllık bu dönemde 1.433 milyon Euro tutarında yardım öngörülmesine rağmen kullanılabilinen yardım toplam 830 Milyon Eurodur.

1964-1969 dönemini kapsayan I. Mali Protokol kapsamında Avrupa Topluluğu tarafından Türkiye'ye 175 milyon Euro tutarında yardım sağlanmıştır. Hem kamu hem de özel sektör projeleri çerçevesinde değerlendirilen yardım daha çok altyapı ve sanayi yatırımları için kullanılmıştır.

1971-1977 dönemini kapsayan II. Mali Protokol kapsamında 220 milyon Euro'luk yardım sağlanmıştır. Bunun 195 milyonu Topluluk geri kalan 25 milyonluk kısmı ise Avrupa Yatırım Bankası (AYB) kaynaklarından karşılanmıştır. 195 milyonluk Topluluk yardımı kamu projelerinde değerlendirilirken, 25 milyonluk AYB kredisi tamamen özel sektör projeleri için kullanılmıştır.

1979-1982 dönemini kapsayan III. Mali Protokol kapsamında 220 milyon Euro Topluluk bütçesi ve 90 milyon Euro AYB kredisi toplam 310 milyon Euro'luk yardım sağlanmıştır. Daha çok kamu altyapı projelerine kullanılan yardımın 60 milyonluk kısmı özel sektör projeleri için ayrılmıştır.

1982-1986 dönemini kapsayan ve toplam 600 milyon Euro'luk yardım öngören IV. Mali Protokol Yunanistan vetosu nedeniyle kullanılamamıştır.

Bu dönemde Türkiye Avrupa Topluluğu'ndan, mali protokollere ek olarak Özel İşbirliği Fonu, İdari İşbirliği Fonu ve Tamamlayıcı Protokol kapsamında toplam 128 milyon Euro'luk yardım elde etmiştir.

Gümrük Birliği Sonrası (1996–2000)

1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile Gümrük Birliği sonrasında Türkiye’ye AB bütçe kaynaklarından ve Topluluğun Akdeniz ülkelerine yönelik programından kredi ve hibe yardımları yapılması öngörülmüştür. Topluluğun tek taraflı bir deklarasyonu ile taahhüt edilen bu yardımlar Gümrük Birliğinin Türk ekonomisi üzerindeki olası olumsuz etkilerini bertaraf etmek üzere tasarlanmış olmakla birlikte, gerek miktar gerek nitelik olarak yetersiz olmakla eleştirilmiştir. Diğer taraftan, taahhüt edilen yardımların dahi gerçekleşmemiş olması, Türkiye tarafından değişik platformlarda dile getirilmiş, ancak olumlu bir sonuç elde edilememiştir. Taahhüt edilen yardımların, Konsey tarafından oybirliği ile kabul edilmesi aşamasında Yunanistan’ın vetosu ile bazı yardım türleri engellenmiştir. Uygulamasına başlanan yardımlar için ise, diğer ülkelerden farklı bir yaklaşımla, sadece Türkiye’ye ait projelerin Avrupa Parlamentosu tarafından onayının şart koşulması ve gene Avrupa Parlamentosu tarafından yönetmeliklere aykırı olarak proje konularının kısıtlanması uygulamanın aksamasına, ve yardımların gecikmesine neden olmuştur. Bu dönemde sadece Avrupa –Akdeniz programı kapsamında taahhüt edilen yardımların kısıtlı olarak kullanıldığını, bunun yanı sıra bütçe kaynaklı yardımların uygulamaya geçirilmediğini görmekteyiz. Yukarıda da belirtildiği gibi, bu dönemdeki yardımları 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararının eki niteliğindeki tek taraflı deklarasyonla belirlenmiş olup, bütçe kaynaklı yardımlar ve Avrupa-Akdeniz İşbirliği kapsamındaki yardımlar olarak iki ana başlık altında incelenebilir.

I. Bütçe Kaynaklı Yardımlar

Özel Eylem Programı:Bütçe kaynakların öngörülen bu yardım 375 Milyon Euro hibe, 750 Milyon Euro krediden oluşmaktadır. Hibe ile ilgili olarak Komisyon tarafından hazırlanmış olan yönetmelik Yunanistan’ın vetosu nedeniyle yasallaşamamıştır. Aynı şekilde, AYB kredisi olarak öngörülen 750 milyon Euro, AYB Governörler Kurulu’nda Yunanistan Maliye Bakanının vetosu nedeniyle kabul edilmemiş ve uygulanamamıştır.

Makro - Ekonomik Yardım:Uluslararası bazı kuruluşların onayıyla gerekli olması halinde 200 Milyon Euro kullanımı öngörülmüştür. Bu yardıma ihtiyaç hasıl olmadığından uygulanmamıştır.

İdari İşbirliği Fonu:6 Milyon Euro tutarında hibe kullanılmıştır.

II. Avrupa-Akdeniz İşbirliği

Program, Avrupa Yatırım Bankası kredileri ve Topluluğun Akdeniz ülkeleri ile ilişkilerin güçlendirilmesi için ayırmış olduğu bütçe kaynaklı hibelerden oluşmaktadır.

a) Krediler

1- Yenileştirilmiş Akdeniz Programı (1992-1996)

Toplam 399,5 Milyon Euro kullanımı taahhüt edilmiş, bu kapsamda 339,5 Milyon Euro tutarında proje onaylanmış ve uygulamaya alınmıştır.

2- Avrupa-Akdeniz Süreci (Euromed 1) (1997-1999)

Avrupa Yatırım Bankası (AYB) kanalıyla 205 Milyon Euro tutarında proje onaylanmış, ve kullanıma geçilmiştir.

b) Hibeler

Avrupa-Akdeniz İşbirliği çerçevesinde hibe olarak 700 Milyon Euro öngörülmüş olmakla birlikte fiilen 376 Milyon Euro taahhüt edilmiştir. Bu kapsamda Ülkemiz tarafından değişik nitelik ve büyüklükte 300 civarında proje sunulmuş, ancak AB Komisyonunun farklı yönetimler altında proje kabul sistemi üzerinde değişiklikler yapması nedeniyle projelerin onaylanmasında güçlüklerle karşılaşılmıştır. Diğer taraftan, yukarıda da belirtildiği üzere, Akdeniz Ülkeleri içerisinde sadece Türkiye’ye ait projelerin Avrupa Parlamentosu onayına sunulması gereği aksaklıklara yol açmıştır. Bununla birlikte birçok proje onaylanmış ve Finansman Anlaşmaları imzalanmıştır. Diğer taraftan, Programın uygulanmaya başlamasından yaklaşık iki yıl sonra AB Komisyonu projelerin uygulanması için her ülkenin bir Çerçeve Anlaşması imzalamasını şart koşmuştur. 1998 yılında müzakereleri başlayan bu Anlaşmanın karşılıklı imzalanması ve Meclis tarafından onaylanması belirli bir süre almıştır. Türkiye, bu kaynaktan hibelerin kullanımı için gerekli olan Çerçeve Kanununu Eylül 2000 tarihinde onaylamıştır.

2001 yılının başından itibaren Topluluk, Ülkemizde mali işbirliğinin uygulanması için diğer aday ülkeler tarafından da uygulanmakta olan Merkezi Olmayan Uygulama sisteminin oluşturulmasını talep etmiştir. Halen mali işbirliği kapsamında bu yeni yapılanmanın sağlanması için çalışmalar devam etmektedir.